SERGİLER / GEÇMİŞ / LEBEN? ODER THEATER?

METİN

Charlotte Salomon, 16 Nisan 1917’de Berlin’de doğmuştur. 1933 yılı ailesinin yaşamını altüst etmiştir. 1935 yılında Charlotte Salomon toplam %1,5 Musevi’nin kabul edildiği Birleşmiş Devletler Uygulamalı Güzel Sanatlar Okulu’na kaydolmuştur (bugün Berlin Güzel Sanatlar Yüksek Okulu). 1938 Kasımındaki kıyımdan sonra babası Albert Salomon Sachsenhausen toplama kampında tutuklanmış, 1939 Şubat’ında Charlotte Salomon, büyükannesi ve büyükbabasının daha önce göç ettiği güne Fransa’ya Villefranche’a gitmiştir.

1940 yılında Salomon ailesi vatandaşlıktan çıkarılır. Alman birliklerinin Fransa’ya girmesinden sonra Charlotte Salomon büyükbabası Grunwald’la birlikte Gurs toplama kampında gözaltına alınır. Birkaç hafta sonra serbest bırakıldıktan sonra büyükbabasıyla birlikte tekrar Villefranche’a dönen Charlotte Salomon, “Leben? Oder Theater?” (Hayat mı? Yoksa Tiyatro mu?) adlı guvaş dizisine başlar.

Charlotte Salomon 17 Haziran’da Nizza’da Avusturyalı göçmen Alexander Nagler ile evlenir. 24 Eylül 1943’te Villefranche’da yakalanan Charlotte Salomon Drancy toplama kampında gözaltına alınır. 60 no.lu tren Drancy’yi Charlotte ve Alexander Nagler ile 7 Ekim 1943’te terk eder. 10 Ekim’de Auschwitz’e ulaşır. Charlotte Salomon hamiledir. Ölüm tarihi bilinmemektedir.

1940 ile 1942 yılları arasında “Leben? Oder Theater?” (Hayat mı? Yoksa Tiyatro mu?) dizisiyle ilgili 1325 guvaş yapmış. Figürler otobiyografik öğeler taşımaktadır. “Leben? Oder Theater?” (Hayat mı? Yoksa Tiyatro mu?) adı ise bize sürekli sorgulamamızı öngörmekte, sanki “gerçekten böyle miydi yoksa sadece düşledim mi” sorularını sormaktadır. Charlotte Salomon işlediği konuların birçoğuna kendisi tanık olmamış, daha çok anlatılanlardan öğrenmiştir.

Ne var ki “Leben? Oder Theater? (Hayat mı? Yoksa Tiyatro mu?) geleneksel sanat değerlendirme kategorilerine de uymaz. Söz konusu olan benzersiz bir sanat yapıtıdır. Hem duysal veriler –kapsam ve tasvir yoğunluğu– açısından hem de resim anlatımının neredeyse filmsel bir tarzda diyalog sekansları halinde örülmesi açısından. Özellikle de metin ve müziklerin tek tek resimlere eklenmesi yoluyla çeşitli sanatsal ortamların bütünleşmesine dayanan özel niteliği açısından. Böylece “Leben? Oder Theater?” ancak resme ilişkin müziği tasarlayan izleyicinin kafasında tamamlanan bir bütünsel sanat yapıtı haline geliyor.

Charlotte Salomon, “Leben? Oder Theater?” ile ilgili resim ve metinleri, 1943’te sürgüne yollanmadan önce Villefranche’ta hekimlik yapan Dr. Moridis’e bırakır ve şunları ekler: “Bunu iyi saklayınız, c’est toute ma vie” (bütün hayatım bu). Bu çalışmalarıyla ressam, kovuşturma baskısı altında, büyük sanatsal olgunluğa erişmiş benzersiz bir dönem belgesi yaratmıştır. Korkuya resimle karşı durmuş, sanatsal yaratıcılıkta ölüm tehlikesiyle baş etmenin bir olanağını bulmaya çalışmıştır.

ESERLER

BASINDAN