"Cumhuriyet'in Romansı" Yurt Gezileri 1938-1943

1938–1943 yılları arasında gerçekleştirilen “Yurt Gezileri” projesi, Cumhuriyet’in erken dönem kültür politikalarının en önemli girişimlerinden biri olup, devletin sanat aracılığıyla toplumla kurduğu ilk kapsamlı temaslardan birini temsil eder. Cumhuriyet Halk Partisi Genel Sekreterliği ile Halkevleri’nin işbirliği ile yürütülen proje kapsamında dönemin önde gelen ressamları Anadolu’nun çeşitli kentlerine gönderilmiş, bu geziler sırasında toplam 675 resim üretilmiştir. Söz konusu çalışmalar, 1944 yılında Ankara Sergievi’nde (bugünkü Devlet Opera Binası) düzenlenen sergide bir araya getirilmiştir. Ancak zaman içinde koleksiyonun büyük bir bölümü kaybolmuş; projeye ilişkin en temel kaynak olarak 1944 tarihli sergi kataloğu ve sınırlı sayıdaki belge günümüze ulaşabilmiştir.

Yurt Gezileri’ne ilişkin bu eksikliği gidermeye yönelik en önemli adımlardan biri, Millî Reasürans Sanat Galerisi’nin 1998 yılında başlattığı araştırma ve sergi projesi olmuştur. Proje kapsamında 4 Kasım – 6 Aralık 1998 tarihleri arasında Amelié Edgü küratörlüğünde “Cumhuriyet’in Romansı: Yurt Gezileri (1938–1943)” başlıklı bir sergi düzenlenmiş; Yurt Gezileri sırasında üretilmiş resimler ve döneme ait fotoğraflar bir araya getirilmiş, ayrıca konunun farklı yönlerinin ele alındığı bir panel gerçekleştirilmiştir. Bu proje, Cumhuriyetin 75. Yılına armağan olarak hayata geçirilmiştir.

Sergi hazırlıkları sürecinde yürütülen araştırmalar sonucunda, uzun yıllar kayıp olduğu düşünülen eserlerin izine ulaşılmış ve 75 resim yeniden tespit edilerek sanat tarihine kazandırılmıştır. Sergiyle aynı zamanda, Millî Reasürans T.A.Ş. tarafından Ekim 1998’de yayımlanan kitap, 1944 tarihli sergi kataloğundan sonra Yurt Gezileri üzerine kapsamlı veriler sunan ilk çalışma niteliğini taşımaktadır. Amelié Edgü’nün küratörlüğünde gerçekleştirilen projenin yönetimini Murat Ural üstlenmiş; kitapta İlhan Berk, Levent Çalıkoğlu, Ferit Edgü, Turan Erol ve Murat Ural’ın metinleri yer almıştır. Araştırma süreci Levent Çalıkoğlu ve Halenur Katipoğlu tarafından yürütülmüş, kitabın tasarımı ise Esen Karol tarafından gerçekleştirilmiştir. Proje kapsamında yapılan arşiv ve koleksiyon taramaları Yurt Gezileri’ne dair yeni bulguların ortaya çıkmasına olanak sağlamıştır.